RENKLERİN HARMONİSİ: YÜCEL DÖNMEZ

Çağdaş Türk sanatının önemli isimlerinden, adını sanat tarihi literatüründe göreceğimiz az sayıda özgün örnek sayabiliriz. Bunun sebebi çağdaş sanatın piyasalaşması olabileceği gibi sanatçıların kendi tekniğini ya da imza niteliğindeki üslubunu bulamayışı da olabilir. Bu durumların aksine Yücel Dönmez yıllarca çizgisini bozmadan ve istikrarla sanatını ilerleten ve geliştiren sanatçılarımız arasındadır. Dönmez’in radikal, eleştirel ve alışılagelmişin dışında olarak nitelediğimiz sanatı, pek çok güncel ismi etkisi altına almış ve esin kaynağı haline gelmiştir.

Başak Hürer- Art Historian

YÜCEL DÖNMEZ KİMDİR?

Kars doğumlu sanatçı, Devlet Tatbiki Güzel Sanatlar Yüksek Okulunu birincilikle kazanır ve akademik sanat eğitimi de bu şekilde başlar. Giriş sınavı olarak kendilerinden bir pazar alanı resmetmeleri istendiğinde Dönmez, çağdaş bir yaklaşımla perspektifi gören gözün hizasına alır, resmi ise tuvalden taşırır, dolayısıyla tuvalde yarım bir beden ve bunun ilerisinde görülen ayaklar betimlenir. Eğitiminin başlangıcı da sanat hayatı gibi özgün bir eser girişiminin kendisine birincilik getirmesinden meydana gelir. Erzurum’da, arkadaşlarının evlerinde tanıştığı resim sanatını akademide üst boyutlara ulaştırır ve gelecek vaat eden bir sanatçı olarak kendini aramaya başlar. Dönmez ’in idealist tutumu, kendisini ya yepyeni bir sanat oluşturma ya da hiç sanat yapmama kararına yönlendirir. Bu noktada neyse ki sanatçımız ilk seçenek yönünde ilerler ve Türk sanatına imzasını atar.

KAR İLE RENKLER BİRBİRİNE KAVUŞABİLİR Mİ?

Karlar rengârenk bir gökkuşağı gibi olsa nasıl olurdu, hep merak ederdim. Fakat merakımı bir noktaya kadar yitirmemi sağlayan bir çalışma ile karşılaştım; Yücel Dönmez 1968 yılında Erzurum Palandöken kayak merkezi dağlarını sanatının renkleriyle buluşturmuş. Bunun sonucunda rengârenk bir görsel şölen ortaya koymuş. Ve bizim bundan haberimiz bile yokmuş! O yıllarda dünyada kar üzerine resim yapma fikri bile insanın aklına gelmeyecek bir şey. Ancak sanatçımız bu fikri bulup gerçekleştirmiş. 1975 yılında ise önemli bir sponsorun desteği ile resmi olarak Uludağ kayak merkezinde kar resim etkinliğini gerçekleştirmiştir. Fuji Film İstanbul sponsorluğunda, Uludağ’da, 15 bin metre karelik Kar Resmi projesini gerçekleştiren sanatçının bizlere ilettiği mesaj ise “Atatürk yaşasaydı bugün Türkiye’ye mesajı ne olurdu” şeklindedir.

Sanatçı, sanatını kar ile buluşturmayı uzun yıllar devam ettirmiştir. 1993 yılında Chicago Grand Park’ta iki kar resmi daha yapar. Arthur Cornell sanatçı için “Yücel Dönmez‘in kavramsal sanat anlayışının yanı sıra özne konularındaki güzelliği fark etmesi de bir sanatçı olarak makyajındadır,” sözlerini kullanmıştır.

O kış yağan karı tuval olarak kullanan Dönmez, geleneksel Türk sanatının temel taşlarından birini oluşturan ebru sanatını, çağdaş sanata uyarlayarak zamanının ötesinde bir çalışma ortaya çıkarmıştır.

Başka bir kar sanatçısı olan Simon Beck ile Yücel Dönmez’in renkleri bir araya gelse nasıl güzel bir sanat ortaya çıkardı merak etmekten kendimi alamıyorum…

Yücel Dönmez, aynı zamanda Türkiye’nin ilk Land Art (Arazi sanatı) sanatçısıdır. 1974 yılında Kaçkar dağlarında 11 kaya heykel çalışmasını bir vadide sergileyerek Doğa Düzenlemesini yaratmıştır. Sanatçı bu çalışmasının ardından yaptığı etkinlikte, 90lı yıllarda dünya sanatında başlayan Enstalasyon sanatının adını da ilk defa kullanmıştır.

AMERİKA’DA BİR TÜRK SANATÇI

Sanatçı 1973 yılında yedi ay sürecek olan bir Chicago seyahati gerçekleştirir. Sanat piyasasını incelemek için bir yolculuğa koyulmuştur. 1974 yılında Chicago Sanat Fuarı’nda bir stantta resim ve heykellerini sergiler. Dönmez o yılların ardından, 1980 yılında, Kuzgun Acar’ın tavsiyesiyle Chicago’ya taşınır. Hayatının bunu izleyen 29 yılını burada geçirir. Türk asıllı sanatçı, yurtdışında pek çok önemli işe imza atar. 1987 yılında The Art Institute of Chicago’da düzenlenen bir sergide sanatçının eserleri sergilenir.

Amerika’da bir Türk sanatçı olarak kontrollü akıtma tekniğini geliştirir. Kendisinin geliştirmiş olduğu bu tekniği çalıştaylar düzenleyerek çok sayıda insana öğretir. Daha sonralarda öğretmiş olduğu bu akımı çok sayıda insan deneyecektir. Damien Hirst’ün geliştirmiş olduğu kontrolsüz akıtma tekniğinin aksine sanatçı akıtma tekniğini kontrol edebilmeyi geliştirecektir. Bu tekniği geliştirmesinin en büyük nedeni ise sanatçının sanat görüşüdür. Çünkü Yücel Dönmez, sanatın rastlantısal bir edinim olmadığını tam aksine bilinçli bir eylem olduğunu savunmaktadır.

Yücel Dönmez, Amerika’da Who is Who in American Art, Biographical Encyclopedia of American Painters, Sculptors & Engravers of the U.S yayınları ve onlarca başka yayınlarda yer almıştır.

 YENİ BİR MALZEME, YENİ BİR ÜSLUP: Yücel Dönmez’in Duvar Heykelleri

Çağdaş sanatın bir getirisi olarak artık heykellerin materyalleri ve formları da değişmiştir. Amorf formlar, tıpkı soyut bir tablo gibi duvarları sanatla buluşturmaktadır. Yücel Dönmez de çağdaş heykel yorumunu Eva(poliüretan) ve Metal gibi malzemeler kullanarak geliştirmiştir. Özellikle Eva malzemesine değinmek istiyorum. Bu malzeme oldukça hafif ve şekil vermesi kolay bir malzemedir. Sanatçımız vermek istediği formu çıplak vidalarla sabitlemektedir. Malzemenin üzerini ise kendine has imzası ve canlı renkleriyle tamamlamaktadır.

BİR DESEN BİR İMZA

 Özgün bir sanatçının imza atmasına gerek yoktur. Çünkü önemli olan eserin üzerine atılan isim değil eserin özgünlüğüdür. Bir desen bir imza olabilir. Nitekim Yücel Dönmez’in desenini görüp bunun kendisine ait bir eser olduğunu anlamamak mümkün değildir. Dönmez’in orijinal tekniği her ne kadar pek çok sanatçıya esin kaynağı olmuş ve kopyalanmaya çalışılmış olsa da tekniğin altında yatan inceliklerden dolayı kimse tarafından aynı desen resmedilememiştir. Bunun sonucunda söz konusu desen Dönmez’in imzası haline gelmiş, kendine özgü üslubunu pekiştirmiştir.

Bu teknik geleneksel Türk sanatının çağdaş sanata sentezinden başka bir şey değildir. Dönmez’e göre, bir resmi yalnızca bir metin anlaşılır kılmamalıdır. Bir sanatsever, esere baktığında sanatçının düşüncelerini algılayabilmelidir. Bu doğrultuda da sanatçı amacına ulaşmış oluyor. Çünkü sanatçının eserlerini inceleyen birisi geleneksel Türk sanatının Ebru motifinin çağdaş sanata uyarlamasını her zaman görür. Sanatçının eserleri her ne kadar Avrupai ve çağdaş olsa da içerisinde anılarının bir parçası olan gelenekselliği hissettirir.

YÜCEL DÖNMEZ ÜZERİNE YAZILAN ESERLER

Yücel Dönmez’in eserleri, Türk sanat tarihi literatürüne geçmiş ve önemli isimler tarafından kitaba çevrilmiştir. Mehmet Ergüven ve Altan A. Marçelli bir araya gelerek Ressam ve Heykeltraş Yücel Dönmez eserini yayına hazırlalar. Eser, yılmadan, usanmadan, zorluklara göğüs gererek sanatını icra edip başarıya koşan sanatçının hikâyesini anlatmayı amaçlamıştır. Kitapta Dönmez, Prof. Dr. İsmail Tunalı’nın tabiriyle, Türkiye’nin yegâne çağdaş milli sanatçısı olarak nitelendirilmektedir. Kitabın başlıca hedefi, sanatçının eserlerinin mümkün olduğunca fazla insanın hayatına dokunmasını sağlamaktır. Kitapta Yücel Dönmez’in imzasını taşıyan yüzden fazla esere yer verilmiştir. Dönmez’in Batı sanat camiası tarafından “Optic Art” olarak nitelendirilen ve Osmanlı ebru sanatıyla ilişkilendirilen tekniğini, söz konusu eserler üzerinden de rahatlıkla inceleyebilirsiniz.

Sanatçı üzerine yazılan en güncel eser ise belki de aralarında en önemlisidir. Dönmez’in erken dönemlerinde gördüğümüz akıtma tekniğinin beğeneni çoktur. Nitekim çok yakın tarihte Türkiye’ye gelen ünlü İspanyol yazar Nilo Casares de bu tekniği görmüş ve çok etkilenmiştir. Bu nedenle sanatçının eserlerini yorumladığı “The Artist, The Expert and The Collector” isimli önemli bir kitap yayınlamıştır. Çağdaş sanatın özgün ismi olarak nitelendirdiği Dönmez için “Kuantum Optik Sanatın Temsilcisi” atfında bulunmuştur. Dönmezin sanatını kategorize ederken Casares şu ifadelerde bulunur:

“Araştırmamın bu noktasında diyebilirim ki benim kanaatimce, Yücel Dönmez’in tüm işlerini hem dijital hem de arazi sanatı ekstremlerinde, Kuantum Optik Sanatının gerçek ve özel bir temsili niteliğinde kategorik olarak karakterize etmiş bulunuyorum. Bu da kuşkusuz takip etmesi zor bir okul başlatmış oluyor çünkü söz konusu okul, günümüzde eşine nadir rastlanan barok dehayı gerektiriyor.”

Sanatçı Yücel Dönmez günümüzde halen aktif olarak eserlerini üretmektedir.

---

Kaynakça

Casares, N. (2022) El artista, el experto y el coleccionista. Altan A. Marçelli (ed.). Istanbul.

Creps, B. (2002). Biographical encyclopedia of American Painters, Sculptors & Engravers of the U.S: Colonial to 2002. Dealer’s Choice Books.

Ergüven, M. (2016) Yücel Dönmez. Altan A. Marçelli (ed.). A4 Ofset: İstanbul.

Falk, P. H. (1985). Who was who in American art. Sound View Press.